Średniowiecze

Sławomir Kordaczuk, „Powiat siedlecki” (Warszawa 2013)

Średniowiecze (do schyłku XV w.)

 Wczesne średniowiecze zostało rozpoznane dość szczegółowo. Występuje tu zauważalna spójność kultury materialnej po obu stronach Bugu. Rzeka stanowiła oś osadnictwa w tym okresie.

Osadnictwo i kultura na początku wczesnego średniowiecza nie stanowią prostej kontynuacji stosunków z okresu wpływów rzymskich. Oddziela je przerwa blisko dwóch wieków. Widać to na podstawie braku znalezisk archeologicznych. Przerwa zapoczątkowana osłabieniem aktywności osadniczej w IV wieku, zakończyła się dopiero w 2 poł. VI w.

Zjawisko typowe dla innych ziem Polski ilustruje proces wędrówek ludów, przemieszczania się na dużą skalę grup słowiańskich i germańskich. Objawiło się to czasową likwidacją trwałego zasiedlenia rejonów na rzecz czasowego zamieszkiwania rozproszonych punktów.

[av_gallery ids=’3838′ style=’thumbnails’ preview_size=’portfolio’ crop_big_preview_thumbnail=’avia-gallery-big-crop-thumb’ thumb_size=’portfolio’ columns=’5′ imagelink=’lightbox’ lazyload=’avia_lazyload’ av_uid=’av-2fhawp’]

Widok z majdanu na obwałowania grodziska w Podnieśnie.

Podstawową jednostkę osadniczą w początkach wczesnego średniowiecza stanowiło niewielkie, otwarte osiedle. Złożone było z kilku lub kilkunastu budynków.

Osiedla lokowano zwykle na krawędziach dolin małych cieków wodnych o łagodnie opadających stokach lub w ich sąsiedztwie. Charakterystyczne było ich położenie w widłach strumieni.

Z wieków X-XIII znanych jest z terenu powiatu szereg grodzisk i osad otwartych. Grodziska miały charakterystyczne obwarowania składające się z wałów ziemnych i fos z wodą. Są śladem ekspansji osadniczej z przeludnionego Mazowsza płockiego, jednak z zachowaniem pewnej odrębności etnicznej i politycznej. Rozwijały sie tutaj grupy typu małego plemienia.

Osadnictwo grodowe przetrwało do XII-XIII w. Wszystkie znane grody przestały funkcjonować w końcu XII lub na początku XIII wieku.

W wieku XIV i na początku XV nastąpił na tym terenie regres osadnictwa, spowodowany walkami o ziemie nadbużańskie między państwem polskim i ruskim.

W XV wieku doszło do stabilizacji politycznej, sprzyjającej ożywieniu osadnictwa. Nowa fala kolonizacyjna odzwierciedliła się w okolicach Krzeska-Królowej Niwy.

Nowi osadnicy zakładali swoje wsie na terenach oddalonych od poprzednich skupisk osadniczych i w odmiennych warunkach krajobrazowo-środowiskowych. Są to wsie istniejące do dzisiaj: Wiśniew i Zbuczyn założone w 1418 r., Izdebki z 1425 r., Grodzisk z 1427 r., Krzesk Stary z 1429 r., Krzesk-Królowa Niwa z 1493 r., Tchórzew-Plewki z 1507 r., Modrzew z 1508 r., Zawady z 1524 r., Ostoje i Zdany z 1529 r.

Nowe osadnictwo było związane z wpływami na te tereny kościoła diecezji krakowskiej, której wpływy sięgały do parafii zbuczyńskiej od XII wieku.